U bent hier

1.5. Convergentie en Crossmedialiteit

Mediagebruikers kijken via tablets naar televisie, zoeken informatie via smartphones op het internet en luisteren via het internet naar de radio. De mediasector is onderhevig aan drastische veranderingen door de toenemende convergentie van verschillende mediaplatformen en de crossmedialiteit van merken. Spelers verkennen andere delen van de markt om het hoofd te bieden aan de toenemende concurrentie en  de lijnen tussen de verschillende traditionele media vervagen.

In de Vlaamse mediasector  zijn er steeds meer voorbeelden te vinden van crossmedialiteit en convergentietendensen. Toch is het, zoals aan het begin van dit hoofdstuk reeds aangehaald, moeilijk om ook hier steeds een duidelijke lijn in te trekken.
Hieronder worden verschillende voorbeelden van crossmedialiteit en convergentie opgelijst.

Crossmedialiteit en convergentie worden vaak in een adem genoemd. De auteurs trachten toch een onderscheid te maken tussen beiden, en daarbij gaan we er van uit dat bij crossmedialiteit eenzelfde mediacontent of een merk beschikbaar gesteld wordt via verschillende mediavormen.  Bij convergentie groeien de platformen naar elkaar toe, zodat een mengvorm ontstaat waarbij geen duidelijk onderscheid meer gemaakt kan worden tussen de originele platformen. Dit wordt geïllustreerd in onderstaande figuur : 

1.5.1. Crossmediale tendensen

Crossmedialiteit houdt in dat bedrijven verschillende mediavormen gaan gebruiken om content te verspreiden aan een zo groot mogelijk publiek.

Humo is daar een voorbeeld van. Het is een magazine dat sinds kort tot de mediagroep De Vijver Media behoort. Reeds geruime tijd is de website een ander platform via hetwelke de consument de Humocontent kan lezen. Dankzij de Humo App kan dat ook via mobiel internet Tegenwoordig kan de consument ook naar een “Humo” programma luisteren via lokale radio (FM Brussel, Antwerpen FM en Radio Scorpio) en via de webradio op humo.be Bovendien wordt er gewerkt aan een televisieprogramma van Humo via de zender Vier (voordien VT4).[58]

Een voorbeeld van een radioprogramma dat ook via het internet beluisterd of op televisie bekeken kan worden  is ‘De Madammen’ van Radio 2 dat ook uitgezonden wordt op Een.

Luisteraars van Q-Music kunnen via kanaal 39 van Telenet sinds 20 februari 2012 hun radio volgen op televisie en daarbij ook gebruik maken van sociale media op het scherm aanwezig.[59]Via die sociale media wordt de consument een extra mogelijkheid aangeboden om interactief mee te doen met het radiogebeuren. Vroeger bestond dit enkel uit het opbellen van een radioprogramma om bijvoorbeeld een plaat aan te vragen of het versturen van een gele briefkaart.

Vorig jaar werd het medialandschap sterk gewijzigd door de samenwerking tussen het productiehuis Woestijnvis, de omroeporganisatie SBS Belgium en de mediabedrijven Sanoma en Corelio waardoor de holding De Vijver Media ontstond. Door deze samenwerking worden ondernemingen gebundeld die elk sterk zijn op één of meerdere mediaplatformen. Hierdoor werd het mogelijk om een crossmediaal advertentieplatform te ontwikkelen met als naam ‘The Pool’. Op deze manier kunnen adverteerders hun producten tegelijkertijd in verschillende media promoten en een verhaal creëren. Zo zal een adverteerder zijn reclameboodschap tegelijkertijd zowel op televisie kunnen uitzenden, als in het weekblad Humo en de Dag Allemaal kunnen publiceren.[60]

Een ander voorbeeld kan gevonden worden in de samenwerking tussen Corelio en Roularta. In oktober 2010 lanceerden zij “Pure Business”, een online pakket voor adverteerders waardoor een one-stop-shopping oplossing bestaat en de adverteerder niet meer bij beide regies moet aankloppen. In februari 2012 breidden zij dit aanbod uit tot een nieuw pakket, namelijk “Pure Business Extended”. Adverteerders krijgen hierdoor de mogelijkheid om naast websites, ook het aanbod van geschreven pers en televisie van beide partners te combineren.[61]

Daarnaast kan JIM, een televisiezender in handen van de VMMa, ook als voorbeeld gebruikt worden. In de beginfase was JIM enkel op televisie gericht. De VMMa lanceerde echter met succes in 2007 JIM Mobile, een prepaid telefoonabonnement waar nu ook internet op beschikbaar is en dit via het netwerk van KPN Group Belgium. Door het gebruik van dezelfde merknaam linken mensen beide producten gemakkelijk met elkaar. Bovendien zijn beide diensten op hetzelfde doelpubliek gericht.

Een van de grote veranderingen in het media-aanbod zijn de applicaties voor de lezers van kranten en tijdschriften. De consument kan voortaan via onder andere tablets, zijn krant of tijdschrift online lezen. Hij heeft hiervoor de mogelijkheid om dit gratis via zijn abonnement te doen of per digitaal exemplaar te betalen (de zogenaamde losse verkoop). Deze methode is reeds gebruikelijk bij de  mediabedrijven. In het algemeen is te merken dat de prijs voor een krant online goedkoper is dan een papieren versie (zie hoofdstuk 3.3.3 Geschreven Pers).

Er zijn verschillende platformen waar de consument terecht kan voor het downloaden van een krant of tijdschrift. Hierbij kan gedacht worden aan de iTunes winkel van Apple en de digitale krantenwinkel Gopress. Gopress is actief sinds 14 september 2012 en is een initiatief van de Belgische kranten- en tijdschriftenuitgevers om de verkoop van digitale losse uitgaven te stimuleren. Daarnaast moet het een alternatief bieden voor de iTunes-winkel van Apple omdat deze voor elke verkochte krant een commissie vroeg waardoor de inkomsten van de uitgevers gereduceerd zouden worden.[62]

Als laatste voorbeeld wordt gedacht aan de uitgeverijen ‘WPG Uitgevers’ en ‘Borgerhoff & Lamberigts’ die in het begin van dit jaar beslisten om zich op de televisiemarkt te richten. Het is niet de bedoeling dat zij een apart productiehuis oprichten. Ze proberen vooral om de interessante verhalen van verschillende auteurs zo goed mogelijk in de markt te zetten. 


[58] De Morgen, “Humo gaat radio en televisie maken”, 8 juni 2012
[59] Mediaspecs, “Q-music start met Visual Radio op eigen tv-kanaal”, 1 maart 2012
[60] De Standaard, “De Vijver lanceert crossmediale cel”, 23 februari 2012
[61] Corelio, “Corelio en Roularta lanceren “Pure Business Extended”, http://www.corelioconnect.be/nl/content/corelio-en-roularta-lanceren-%E2%80%9Cpure-business-extended%E2%80%9D, 2 februari 2012
[62] De Tijd, “Uitgevers lanceren digitale krantenwinkel”, 27 maart 2012 
 

1.5.2. Convergentietendensen

De afbakening tussen de verschillende traditionele mediaplatformen (radio, televisie, geschreven pers en internet) is hoe langer hoe minder scherp afgelijnd. Klassieke media gaan hoe langer hoe meer in elkaar schuiven waardoor ‘nieuwe, geavanceerde’ vormen ontstaan.

Convergentie kan zich onder verschillende vormen manifesteren. Een aantal convergentietendensen worden hieronder beschreven en met een voorbeeld uit de praktijk.

Om radio te luisteren heeft de consument steeds minder nood aan een klassiek radiotoestel. Luisteraars kunnen ook gebruik maken van televisie, smartphones, tablets, … om radio te beluisteren. Particuliere radio-omroeporganisaties die hun omroepprogramma's uitsluitend via een kabel-, ethernetwerk of via het internet doorgeven, worden in het mediadecreet “andere radio-omroeporganisaties” genoemd.

Bij convergentie van televisie wordt vooral in de richting van telecom gedacht. Daarbij wordt dan ook aan geconnecteerde televisie gedacht. Geconnecteerde televisie gaat over een kruisbestuiving tussen internet en televisieomroepdiensten. Het is een verzamelnaam van toepassingen die een kruisbestuiving vormen tussen de traditionele, lineaire omroepdiensten en ander media- en randapparatuur.
Als belangrijkste voorbeeld gelden Telenet (Yelo) en Belgacom (TV Overal).

Door de opkomst van de settopboxen van de telecomoperatoren is het voor de consument mogelijk geworden om zijn favoriete programma’s na of voor de live uitzending via “uitgesteld kijken” of preview te bekijken. Dit leidde tot discussies tussen de telecomoperatoren en omroepen die hun business model veranderd zien. Door het uitgesteld kijken kunnen consumenten gemakkelijk advertenties overslaan waardoor het effectieve bereik van publiciteit lager ligt en adverteerders niet het gewenste publiek via televisie bereiken.
Dit heeft er toe geleid dat 3 omroeporganisaties (VRT, VMMa en SBS) werken aan een nieuwe toepassing, ‘Rumble’, waarbij de consument tegen betaling tv-programma’s van hen kan opvragen tot twee (of drie) dagen na de uitzending en dit via smartphone, tablet of televisie.

Door de aard van het medium (papier) kan geschreven pers moeilijk convergeren met elektronische mediaplatformen. Er zijn wel crossmediale initiatieven die vertrokken vanuit printmedia die op hun beurt tot convergentie leiden.

Door de hoge digitaliseringsgraad worden geschreven pers en videobeelden steeds vaker aangeboden via internet. De Persgroep en Roularta willen hierop inspelen door dit aanbod zelf uit te zenden. Daarom hebben Base (KPN Belgium; 50%), Roularta en De Persgroep (samen 50%) reeds in juni 2012 onder de codenaam ‘Hawaii’ verkondigd dat ze een joint venture zouden oprichten. In augustus 2012 werd officiële naam ‘MPlus Group’ bekend gemaakt. Dit platform moet er toe leiden dat hun digitale mediadiensten, zoals video’s, artikels en foto’s, gemakkelijk toegankelijk zijn voor mobiele toestellen zoals smartphone en tablets, en dit via het ontwikkelen van applicaties.[63]Het voorstel ligt momenteel bij de Mededingingsautoriteiten ter controle.

In tegenstelling met geconnecteerde televisie waar internet met televisie wordt gelinkt, bestaat er ook web-tv. Hierbij wordt er televisie (kanalen/programma’s) via het internet verspreid. Web-tv werd, onder punt 1.2.2.4 Niet-lineaire televisiediensten, omschreven als televisieomroepdiensten die via het internet rechtstreeks, zonder specifieke prioriteit, worden aangeboden aan de eindgebruiker.

Zo is Youtube[64]  een website waar iedereen films kan delen met familie, vrienden en de rest van de wereld. Hoewel de plannen zich nog in de beginfase bevinden, heeft YouTube interesse om op termijn themazenders uit te zenden via internet. Dit komt ten goede van adverteerders die op zoek zijn naar specifieke doelgroepen om hun product te promoten. Maar dit heeft ook tot gevolg dat consumenten eventueel televisie kunnen kijken via het internet waardoor zij niet langer een televisieabonnement bij een operator nodig hebben.

YouTube is tot op heden vooral aan het experimenteren in het buitenland en dit vooral met het aanbieden van voetbalwedstrijden, maar heeft dit jaar in België ook het dance festival ‘Tomorrowland’ live uitgezonden. Naarmate meer toestellen rechtstreeks op het internet aangesloten zullen zijn (de zogenaamde connected of smart TV’s), zullen spelers zoals Google TV kunnen doorbreken en zullen websites zoals YouTube belangrijk worden.[65]

In België kondigde WeePeeTV aan dat het televisie via het IPTV-netwerk van Belgacom gaan aanbieden. Hun eerste zender sinds 27 juli 2012 is ‘Life!TV’.
Convergentietendensen en de crossmediale veranderingen in het medialandschap zijn verwant met wijzigingen in andere sectoren.

Een kleine greep uit de massa cijfers toont de stijgende populariteit van tablets aan. Wereldwijd werden er in het tweede kwartaal van 2012 66% meer tablets verkocht (in totaal 25 miljoen tijdens dat kwartaal) dan in dezelfde periode vorig jaar. Sinds de opkomst van de smartphones en tablets daalde de verkoop van computers, laptops, notebooks en netbooks en daalde het gebruik van computers met 35% wanneer de consument ook een tablet bezat.

Ook de verkoop van televisies daalde samen met het gebruik van televisie. Wanneer een tweede televisie stuk gaat, wordt er sneller overgegaan tot aankoop van een tablet om deze tv te vervangen.[66]Wanneer de consument toch een tv aankoopt, bleek dat dit in 2011 in 36% van de gevallen een smart-tv te zijn. Dit ten opzichte van 9% verkochte smart-tv’s in 2009.[67]
De totale computerverkoop in België is met 15% gestegen op jaarbasis. Echter wanneer de tablets uit het cijfer van de computerverkoop gedestilleerd wordt, is er een daling waarneembaar van ongeveer 9%. Dit wijst er op dat de andere apparaten een daling kende tegenover de tablets die een groei kenden van ongeveer 28% (waar deze groei het jaar voordien nog 9% bedroeg).[68]

Ook het gebruik van QR-codes kan gezien worden als een vorm van convergentie / crossmedialiteit. Dit zijn de vierkante blokken bestaande uit zwart-witte vakjes die samen een code vormen. Wanneer de consument met zijn smartphone of tablet hier een foto van maakt, komt hij automatisch terecht op de website die gelinkt is met deze code. Het biedt als voordeel dat de consument, wanneer hij iets interessant tegenkomt, meteen de gewenste achtergrondinformatie kan opzoeken op de relevante website.

Daarnaast volgen ook periodieke bladen de digitale evolutie en spelen hier creatief op in zoals het integreren van QR-codes in hun magazines of als applicatie op de iPad.

Flair (weekblad van Sanoma Media) startte eind augustus 2012 met het invoegen van interactieve pagina’s. Hierdoor kunnen lezers van het magazine via hun smartphone of tablet pagina’s scannen en rechtstreeks terechtkomen op de digitale pagina’s die extra informatie verschaffen rond het fragment. Dit leidt enerzijds tot een betere leeservaring voor de consument die onmiddellijk meer informatie omtrent het product kan vinden, maar anderzijds betekent dit ook een meerwaarde voor adverteerders die op deze manier hun doelpubliek gemakkelijker met hun producten en diensten kunnen laten kennis maken. Dit wordt ook wel ‘augmented reality’ genoemd.[69]Flair is ook als app downloadbaar op de iPad.

Daarnaast zoeken bedrijven steeds meer naar strategische partnerships om een volledige end-to-endoplossing te kunnen bieden aan de consumenten- of zakelijke markt.

Zo zijn Samsung en Belgacom een overeenkomst aangegaan waarbij Samsung Electronics instaat voor de ontwikkeling van verschillende apparaten zodat Belgacom een combinatie van diensten en producten in een end-to-endoplossing kan aanbieden aan het bedrijfsleven.[70]

Belgacom heeft  ook de rechten verworven voor het digitale tv-platform van Nokia Siemens Networks (NSN) zodat deze niet telkens weer bij  kleine wijzigingen aan het platform een beroep moet doen op NSN en zo sneller kan inspelen op de wensen van de consument.[71]

Om de crossmediale tendens te illustreren geven de auteurs in tabel een overzicht van een aantal Vlaamse multimediale merken en de vormen waarin zij geconsumeerd kunnen worden, gegroepeerd volgens eerste verschijningsvorm (Geschreven pers/ Radio/ Televisie). 

Tabel 43 : Overzicht multimediale merken in Vlaanderen
  Radio TV Geschreven
Pers
Website

Mobiele

applicatie

Andere
GP - dagbladen - - De gazet van Antwerpen gva.be igva - Gazet van Antwerpen -
GP - dagbladen - - De Morgen demorgen.be demorgen.be Mobile -
GP - dagbladen - - De Standaard standaard.be m.standaard.be, destandaard HD DS abo (SMS alert)
GP - dagbladen - - De Tijd tijd.be De Tijd, De Tijd voor iPad -
GP - dagbladen - - Het Belang van Limburg hbvl.be iHBVL - Het Belang van Limburg HBVL Mobile
GP - dagbladen - - Het Laatste Nieuws hln.be HLN.be mobile, het Laatste Nieuws HD -
GP - dagbladen - - Het Nieuwsblad nieuwsblad.be Nieuwsblad.be Mobile Nieuwsbladshop
GP - periodieke bladen - - #Vacature Krant, #Vacature Magazine vacature.be #Vacature Mobile Magazine -
GP - periodieke bladen - - Culinaire Ambiance ambiance.be Culinaire Ambiance -
GP - periodieke bladen - - Dag Allemaal dagallemaal.be - -
Gp - periodieke bladen - - Datanews datanews.knack.be Data News HD (nl) -
Gp - periodieke bladen - - EOS Magazine eoswetenschap.eu EOS weekblad over wetenschap -
Gp - periodieke bladen - - Feeling, Feeling Wonen feeling.be - Feeling Shopping Pleasure Gent (app)
Gp - periodieke bladen - - Flair Flair.be Flair -
Gp - periodieke bladen Humo - Humo humo.be Humo.be -
Gp - periodieke bladen - - Joepie joepie.be - Joepie shoot the game (app)
Gp - periodieke bladen - - Knack knack.be knack.be -
Gp - periodieke bladen - - Koopjeskrant koopjeskrant.be - -
Gp - periodieke bladen - - Libelle libelle.be Libelle -
Gp - periodieke bladen - - Libelle Lekker libelle-lekker.be Libelle Lekker -
Gp - periodieke bladen - - Metro metrotime.be - -
Gp - periodieke bladen - - P-magazine p-magazine.be PMagazine -
Gp - periodieke bladen - - Sport Voetbalmazine sportmagazine.knack.be sport/voetbalmagazine -
Gp - periodieke bladen - - Story Storymagazine.be Story Magazine -
Gp - periodieke bladen - - TeVe-Blad teveblad.be - -
Gp - periodieke bladen - - Trends trends.be trends.be Trends Top
Radio Joe FM - - joe.be - -
Radio MNM - - mnm.be MNM Go For Zero -
Radio Nostalgie - - nostalgie.eu nostalgie.eu -
Radio Q-Music - - q-music.be q-music.be -
Radio Radio 1 - - radio1.be VRT-radiozone -
Radio Radio 2 - - radio2.be VRT-radiozone -
Radio Studio Brussel - - stubru.be Studio Brussel -
Televisie - Canvas - canvas.be Canvas

Back in the USSR +

andere programma's (app)

Televisie - Een - een.be Eén Teletekst -
Televisie - JIM - jim.be - Jim Mobile
Televisie - Ketnet - ketnet.be KetnetVideo -
Televisie - Sporza - sporza.be sporza -
Televisie - VIER - vier.be -

De Kruitfabriek +

andere programma's (app)

Televisie - VIJF - vijf.be - -
Televisie - Vitaya Vitaya Vitaya.be - -
Televisie - VTM - vtm.be -

het Nieuws +

ander programma's (app)

Televisie - VTMKzoom - vtmkzoom.be - -

[63] De Tijd, “Base in zee met mediabedrijven”, 15 mei 2012
[64] YouTube kan in se niet tot de Vlaamse mediasector gerekend worden. Het is een wereldwijde organisatie die video’s en films via het internet aanbiedt die door internetgebruikers op de website worden geplaatst. YouTube kan echter niet genegeerd worden aangezien deze website steeds meer in concurrentie zal treden met de Vlaamse mediasector via het aanbieden van televisie via internet. 
[65] De Morgen, “Youtube gaat strijd aan met tv-zenders”, 26 juli 2012
[66] De Tijd, “Hoe de iPad alles verandert”, 15 maart 2012
[67] Bron: Gfk Retail and Technology
[68] De Tijd, “Smartphones en tablet breken records”, 17 augustus 2012
[69] Mediaspecs, “Flair zet een eerste stap in de wereld van Augmented Reality met Layar”, 28 augustus 2012, http://jobs.mediaspecs.be/flair-zet-een-eerste-stap-de-wereld-van-augmented-reality-met-layar
[70] Belgacom, “Belgacom en Samsung ondertekenen strategisch partnerschap voor de businessmarkt”, 14 maart 2012,  http://www.belgacom.com/be-nl/newsdetail/ND_20120314_samsung.page
[71] De Tijd, “Belgacom koopt tv-platform”, 18 juni 2012, http://www.tijd.be/nieuws/ondernemingen_telecom/Belgacom_koopt_tv_platform.9205345-3125.art?ckc=1