U bent hier

1.3.3 Distributie: Geschreven pers

De distributie van gedrukte media verschilt beduidend van die van andere mediavormen. Zo wordt bij radio, tv, internet en digitale versies van geschreven pers het mediaproduct elektronisch verspreid via een netwerk. Hierdoor ontvangt de eindgebruiker zijn mediaproduct via een ontvangsttoestel (bv. radiotoestel, tv-toestel, computer, tablet, smartphone). Bij geschreven pers daarentegen is er een fysieke overdracht van elk gedrukt exemplaar.

Er is dus logistieke actie vereist om het blad tot bij de lezer te brengen. De lezer kan zich via een abonnement engageren tot regelmatige aankoop of kan beslissen om een exemplaar van een krant of een tijdschrift aan te schaffen via losse verkoop.

In het geval van een abonnement brengt Bpost tot 1 januari 2016 (zie onderstaand infofragment) of een dagbladhandelaar het dagblad rechtstreeks tot bij de consument aan huis.

Wanneer de lezer het dagblad zelf aankoopt bij de dagbladhandelaar of distributieketen wordt het dagblad door AMP[38] tot bij de verschillende dagbladhandelaars of distributieketens (vb. warenhuizen, tankstations,…) gebracht. De dagbladhandelaars kunnen ook zelf zorgen voor de verdere verdeling van de kranten en tijdschriften. Sommige zelfstandige dagbladhandelaars maken geen gebruik van de verdeeldiensten van AMP en halen zelf hun kranten op bij de uitgeverij.

De bedrijven die dagbladen verdelen verzorgen ook de distributie van periodieke bladen, maar daarnaast verdeelt ook Imapress NV periodieke bladen naar de lezer of handelaar/keten.

Infofragment: Concentratie in de distributietak

AMP

Reeds meerdere jaren klagen dagbladhandelaars over de sterke positie van AMP dat zorgt voor het transport van perstitels naar de dagbladhandelaren (zoals dag- en weekbladen). Na het aanspannen van een gerechtelijk beding door Buurtsuper.be en VFP (vertegenwoordigers van buurtsupermarkten en dagbladhandelaars en beide leden van UNIZO) kwam het Brusselse hof van beroep eind mei 2012 tot de uitspraak dat de machtspositie van AMP te sterk is en dat het zijn positie misbruikt. Zo wijzigde AMP zijn retoursysteem (voor het terugnemen van niet-verkochte exemplaren) en verhoogde het de prijs van zijn diensten drastisch terwijl dagbladhandelaars weinig andere mogelijkheden zagen om de distributie van hun kranten en tijdschriften te verzorgen.

Ondertussen loopt er een collectieve procedure met ongeveer 800 dagbladwinkels tegen AMP om de te hoge aangerekende transportkosten terug te vorderen. Deze procedure werd opgestart door Buurtsuper.be, Vlaamse Federatie van Persverkopers en Prodipresse.

Daarnaast zijn er ook problemen met het retoursysteem van niet-verkochte persproducten. In de Kamercommissie Bedrijfsleven legde de federale minister van Economie op 26 februari 2013 enkele pijnpunten in het retoursysteem bloot. Zo bestond er een verschil in het aantal niet-verkochte persbladen wat meegegeven werd door de kleinhandelaars en het aantal ontvangen persbladen door AMP. Dit zou liggen aan een fout bij het automatisch telsysteem. Bovendien werden veel bakken waarin de niet-verkochte exemplaren werden teruggestuurd niet voldoende beveiligd. Vele kwamen met een gebroken zegel toe bij AMP waardoor de kans op diefstal reëel is. Ten slotte wordt van de kleinhandelaars verwacht de niet-verkochte exemplaren volgens een strikt systeem mee te geven. Bij het niet-respecteren van de voorschriften kan het automatische telsysteem fouten maken waardoor dit financiële gevolgen heeft voor de kleinhandelaar.

Om oplossingen te zoeken voor de problemen start de FOD Economie een overlegplatform waarin alle betrokkenen vertegenwoordigd zullen worden.

Verdeling dagbladen en tijdschriften door Bpost

Om de verspreiding van de pers en toegang tot informatie aan alle burgers op het hele Belgische grondgebied te garanderen en ook om de persvrijheid (art. 25 van de Grondwet) en de vrije meningsuiting (art. 19 van de Grondwet) te vrijwaren, besliste de Belgische Staat om Bpost met de verdeling van dagbladen te belasten[39].

De huidige overeenkomst tussen de Belgische Staat en Bpost is reeds de 5de beheersovereenkomst en geldt voor de periode 2013 - 2015.

Bpost krijgt voor de verdeling een financiële vergoeding als tegemoetkoming en dit volgens de Net Avoided Cost (“NAC”)-methode[40] zodat het dagbladen tegen een verlaagd tarief kan verdelen. Het tarief waartegen dagbladen worden gedistribueerd, werd door de uitgevers overeengekomen en goedgekeurd door de Belgische Staat. Op deze manier wordt aan de Belgische lezers een uniforme en betaalbare toegang tot de kranten en tijdschriften gegarandeerd.

Samen met de goedkeuring van de 5de beheersovereenkomst door de Europese Commissie in mei 2013 heeft de Belgische Staat toegezegd aan een eis van de Europese Commissie om een concurrerende, transparante en non-discriminatoire aanbesteding uit te schrijven voor de bezorging van kranten en tijdschriften in België en dit uiterlijk tegen 1 januari 2016.[41]

Sinds januari 2011 is de Belgische postmarkt volledig geliberaliseerd. Hierdoor kan elke operator die voldoet aan de wettelijke vereisten voortaan zonder voorafgaande machtiging de universele postdienst geheel of gedeeltelijk aanbieden alsook een deel of het geheel van de niet-universele postdiensten, met uitzondering van brievenpostzendingen die onder de universele dienst vallen waarvoor een individuele vergunning noodzakelijk is.

Tot 11 juni 2014 konden geïnteresseerden hun kandidatuur indienen tot het bekomen van een dienstenconcessie voor de bedeling van erkende kranten (perceel 1) en de bedeling van erkende tijdschriften (perceel 2). Naast Bpost hebben ook AMP en Belgische Distributiedienst zich kandidaat gesteld. De kandidaten die een offerte zullen kunnen indienen zijn nog niet geselecteerd   door de federale regering. Indien de voorziene timing gerespecteerd wordt, zal de concessie  in werking  treden voor een periode van 5 jaar vanaf 1 januari 2016. In 2015 zal de toekomstige concessionaris zich moeten voorbereiden om de persdistributie effectief te kunnen uitoefenen vanaf 1 januari 2016, en dit om de continuïteït van de dienst te waarborgen.

Een aantal dagbladhandelaars hebben zich verenigd onder Lagardère Services Travel Retail Benelux[42]. Deze distributieketen telt ongeveer 270 winkels in de Benelux, uitgebaat door zelfstandige ondernemers. Begin 2012 werd het concept licht aangepast. Er wordt beter ingespeeld op de behoeften van de consument door een onderscheid te maken op basis van de locatie waar een winkel van Lagardère Services Travel Retail Benelux zich bevindt.

Naast de merknaam Press Shop (voornamelijk winkels in shoppingcentra, winkelstraten, internationale instellingen,…) wordt ook de merknaam One Minute gebruikt. Een ander deel werkt onder de naam Relay en het merk Hubiz. Zij zijn voornamelijk terug te vinden in luchthavens, trein- en metrostations.

Infofragment: Krantenwinkels

Jaarlijks voelen veel zelfstandige krantenwinkels zich gedwongen om te stoppen met hun activiteiten. Ondertussen is het aantal zelfstandige krantenwinkels sterk gedaald tot zo’n 1.640 winkels in Vlaanderen. In 2000 waren dit er nog 5.750.

Van de handelaars wordt verwacht dat ze klanten werven door gratis producten bij kranten en tijdschriften te verdelen. Maar eenmaal gelanceerd, proberen de uitgevers de klant aan zich te binden door hem een voordelig abonnement aan te bieden. Daarnaast zorgen de lange werkdagen, de toename van digitale media, de krappe winstmarges en het feit dat almaar meer tankstations en grootwarenhuizen kranten en tabak verkopen voor het dalend aantal krantenwinkels. De noodzaak bestaat om een ruimer assortiment aan te bieden, maar veel handelaars hebben te weinig winkelruimte. Deze evolutie zette zich de afgelopen 2 jaar verder.

De uitbaters van de krantenwinkels ijveren ondertussen voor overheidssubsidies voor de verdeling van kranten en tijdschriften aangezien Bpost als distributeur wel een vergoeding van de overheid ontvangt. Overheidssteun dient om de pers te ondersteunen en niet slechts één kanaal.[43]

VFP, de Vlaamse Federatie van Persverkopers, is de voornaamste beroepsorganisatie van de sector.

Ten slotte is er ook nog het forum perswinkel.be, een gezamenlijk initiatief van enkele zelfstandige dagbladhandelaars.

Tabel 33: Verdelers van dagbladen en periodieke bladen in Vlaanderen

Onderneming

Ondernemingsnummer

AMP nv

403482188

Bpost nv

214596464

Deltamedia nv

424368565

Betapress nv [44]

435810607

Lagardère Services Travel Retail Benelux[45]

403517327

Tegenwoordig bestaan er ook online mogelijkheden tot het verspreiden van geschreven pers. Sommige mediahuizen hebben de verkoop van de abonnementen of losse verkoop gecentreerd op één of meerdere platformen. Sanoma Media Belgium nv heeft bijvoorbeeld zowel de website magstore.be om een abonnement aan te vragen als de app ‘Magstore’ waarmee verschillende magazines via de tablet gelezen kunnen worden. Roularta Media Group nv stimuleert zijn geschreven persproducten via abonnementen.be. Het heeft geen centrale app, maar de apps van de magazines Knack, Trends, Sport/Voetbal magazine en Krant van West-Vlaanderen kunnen apart gedownload worden.

Gratis bladen kunnen verspreid worden op verschillende wijzen. Sommige bladen worden verdeeld in displays die opgesteld staan in het straatbeeld, in winkels of in treinstations. Vooral via die laatste mogelijkheid is Metro erin geslaagd een aanzienlijk publiek te bereiken. Bovendien is Metro sinds januari 2014 gestart met een nieuwe mobiele website metrotime.be voor smartphones en tablets.
Andere gratis bladen worden via huis-aan-huis-bedeling verdeeld. In tabel 10 vindt de lezer de belangrijkste verdelers van gratis pers in Vlaanderen terug.

Tabel 34: Verdelers van gratis pers in Vlaanderen

Onderneming

Ondernemingsnummer

AMP nv

403482188

Belgische Distributiedienst nv (BD)

403522770

Deltamedia nv

424368565

Vlaamse Post nv

846768527

 



[38] Op 17 december 2013 werd bij Mediaspecs aangekondigd dat Lagardère, de moedermaatschappij van AMP nv, zijn niet-Franse distributieactiviteiten – waaronder ook het filiaal in België - in de etalage zou zetten. Op het moment van redactie was er nog geen verdere informatie beschikbaar.

[39] Dit krachtens artikel 141, § 1, D, van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven.

[40] Dit is een methode waarbij de kosten van de diensten van algemeen economisch belang (DAEB) worden berekend als het verschil tussen de nettokosten voor een onderneming die een DAEB verricht, en de nettokosten indien diezelfde onderneming niet met een DAEB had moeten opereren.

[41] European Commission, IP/13/390 “Staatssteun: Commissie geeft groen licht voor openbare-dienstcompensatie voor Belgische bpost”, http://europa.eu/rapid/press-release_IP-13-390_nl.htm , 2 mei 2013

[42] In 2012 wijzigde de ondernemingsnaam van Press Shop nv naar Lagardère Services Travel Retail Benelux. De verkooppunten behouden de naam Press Shop.

[43] De Standaard, “Krantenwinkels willen subsidies”, 21 maart 2014

[44] In november 2013 werden 3 distributieondernemingen (Imapress, Van Gelderen en Betapress) samengevoegd onder de ondernemingsnaam Betapress nv.

[45] De ondernemingsnaam Press Shop nv werd gewijzigd in LS Travel Retail Benelux om duidelijk te maken dat de onderneming naast Press Shop ook andere diensten aanbiedt.