U bent hier

INLEIDING

Concentratie is een begrip dat vele ladingen dekt en dat vanuit verschillende invalshoeken benaderd kan worden. Van bij de publicatie van het eerste rapport in 2008 heeft de VRM ervoor geopteerd om deze thematiek vooral vanuit economische invalshoek te bestuderen. Er wordt dus vooral nagegaan hoe de verhoudingen liggen tussen de verschillende spelers op de markt. Eerder dan bijvoorbeeld over te gaan tot inhoudsanalyses wordt er gefocust op de gevolgen van de concentratie voor de consument.

Teneinde een en ander systematisch te kunnen duiden wordt in dit rapport in sterke mate gebruik gemaakt van toegevoegde waardeketens, een concept dat door Michael Porter (1985) werd voorgesteld.[1]

Volgens dit concept worden ketens uitgetekend die bestaan uit opeenvolgende schakels waarin toegevoegde waarde gecreëerd wordt. De keten volgt het traject van contentproducent over aggregator en via distributeur naar de consument.

Deze keten kan meer of minder opgesplitst zijn. Binnen elke schakel van de keten kan tussen de aanwezige ondernemingen een andere marktvorm heersen (afhankelijk van aantal aanbieders en hun verhouding tot de vraag). Andersen (2002) leverde op die manier een toegevoegde waardeketen voor de audiovisuele industrie.

Figuur 1: Toegevoegde waardeketen van de audiovisuele industrie - tekstuele beschrijving figuur 1

Bron: Andersen, i.o. Europese Commissie (2002).

Binnen mediaconcentratie kunnen horizontale, verticale en crossmediale concentratie worden onderscheiden.


Figuur 2: Illustratie verschillende vormen mediaconcentratie - tekstuele beschrijving figuur 2

Bron: VRM op basis van M.Porter

  • Horizontale concentratie duidt erop dat het aantal spelers binnen 1 schakel beperkt is.
  • Verticale concentratie geeft aan dat een aantal verschillende, opeenvolgende schakels in handen zijn van eenzelfde speler.
  • Van crossmediale concentratie wordt gesproken wanneer er bindingen zijn tussen de aanbieders van de verschillende ketens.

In een eerste hoofdstuk van dit rapport wordt de Vlaamse mediasector afgebakend. De waardeketens van radio, televisie, internet en geschreven pers worden uitgetekend en er wordt nagegaan welke spelers aanwezig zijn in alle schakels van de keten. Dit geeft reeds een eerste indicatie van de horizontale concentratie.
Door crossmedialiteit en convergentie kunnen de grenzen tussen de verschillende mediavormen niet altijd duidelijk afgebakend worden. Op het einde van het eerste hoofdstuk wordt aandacht geschonken aan dit fenomeen.

Dat de verschillende spelers binnen de Vlaamse mediasector sterk met elkaar verbonden zijn, wordt geïllustreerd in hoofdstuk 2. In dit hoofdstuk wordt nagegaan hoe de in hoofdstuk 1 beschreven spelers zich tot elkaar verhouden en kunnen gerekend worden tot een bepaalde mediagroep. Daarenboven gaan de verschillende groepen onderling nog strategische allianties aan.
Ten opzichte van 2013 vonden hier een aantal belangrijke verschuivingen plaats.

In een derde hoofdstuk wordt meer cijfermateriaal gegeven en worden de verschillende vormen van mediaconcentratie aan de hand van een aantal indicatoren gekwantificeerd.

Actuele feiten en toelichting bij deelaspecten van bepaalde mediasegmenten worden vermeld onder de vorm van infofragmenten. Zo wordt het mogelijk om aandacht te schenken aan specifieke gebeurtenissen die zich voordeden sinds de publicatie van het vorige rapport, zonder de algemene structuur van het rapport uit balans te trekken.

Infofragment: enkele opvallende naamswijzigingen.

Sinds de publicatie van het vorige mediaconcentratierapport vonden er een aantal belangrijke naamswijzigingen plaats. Vaak gaat het over ondernemingen of producten die op meerdere plaatsen in het rapport vermeld worden. Afhankelijk van de context zal de oorspronkelijke, actuele of een hybride gekoppelde benaming gehanteerd worden.

Op 8 november 2013 werd aangekondigd dat de Vlaamse Media Maatschappij (VMMa), moederbedrijf van televisiezenders VTM, 2BE, Vitaya, VTMKZOOM en JIM en radiozenders Q-Music en JOE fm, een nieuwe naam kreeg. Vanaf begin 2014 heet VMMa ‘Medialaan’.

Belgacom liet op 10 maart 2014 weten dat het bedrijf voortaan de merknaam Proximus als enige hoofdmerk zal gebruiken om al zijn telecomproducten te verkopen.

Ten tijde van de fusieplannen voor de print- en internetdivisies van Concentra en Corelio was er steeds sprake van “Het Mediahuis”. Ondertussen werd de naam herleid tot “Mediahuis”.

De Luikse intercommunale Tecteo (in Vlaanderen actief als kabeldistributeur in Voeren) onderging een structuurwijziging om nieuwe activiteiten te kunnen incorporeren. De kabeldistributie-activiteiten werden ondergebracht in een dochteronderneming genaamd Nethys.

Naar aanleiding van de discussie over de machtsposities die kunnen ontstaan door aangekondigde overnames werd een vierde hoofdstuk toegevoegd. Hierin wordt een overzicht gegeven van bestaande en mogelijke nieuwe wettelijke initiatieven rond de bevordering van diversiteit en pluriformiteit in de media. Sommige daarvan worden als beleidsaanbeveling extra onderlijnd. 

Tot slot wordt het rapport beëindigd met een algemeen besluit en beleidsaanbevelingen in hoofdstuk 5.

De redactie van dit rapport werd afgesloten op 1 oktober 2014.


 


[1] Porter M. Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance.